ในงานระบบสุญญากาศ ระบบทำความเย็น หรือชิ้นส่วนที่ต้องกักเก็บก๊าซและของเหลว รอยรั่วเพียงเล็กน้อยที่มองด้วยตาไม่เห็นอาจทำให้ระบบทำงานผิดพลาด เสียพลังงาน หรือทำให้ผลิตภัณฑ์ไม่ผ่านมาตรฐาน Helium Leak Test จึงเป็นวิธีที่โรงงานและห้องปฏิบัติการเลือกใช้เมื่อต้องการตรวจหารอยรั่วอย่างแม่นยำ บทความนี้จะอธิบายว่า Helium Leak Test คืออะไร ทำงานอย่างไร และเหมาะกับงานแบบไหน
Helium Leak Test คืออะไร
Helium Leak Test คือการตรวจหาและวัดอัตราการรั่วของชิ้นงานหรือระบบ โดยใช้ ก๊าซฮีเลียมเป็นก๊าซติดตาม (Tracer Gas) ร่วมกับเครื่องตรวจจับฮีเลียมที่ทำงานด้วยหลักการแมสสเปกโตรมิเตอร์ (Mass Spectrometer Leak Detector หรือ MSLD) เครื่องนี้จะแยกและนับเฉพาะโมเลกุลของฮีเลียม จึงบอกได้ทั้งว่ามีรอยรั่วหรือไม่ อยู่ตรงไหน และรั่วมากน้อยเพียงใด
ผลการวัดมักแสดงเป็นอัตราการรั่วในหน่วย mbar·L/s (หรือ Pa·m³/s) ตัวเลขยิ่งน้อยหมายถึงรั่วน้อย เครื่องตรวจจับฮีเลียมในโหมดสุญญากาศสามารถวัดรอยรั่วได้ละเอียดในระดับ 10⁻⁹ mbar·L/s หรือต่ำกว่า ขึ้นอยู่กับรุ่นของเครื่องและสภาพของระบบ ซึ่งละเอียดกว่าการทดสอบด้วยฟองสบู่หรือการวัดแรงดันตกหลายเท่าตัว
ทำไมต้องใช้ฮีเลียม
- โมเลกุลเล็กมาก ฮีเลียมเป็นอะตอมขนาดเล็ก จึงเล็ดลอดผ่านรอยรั่วขนาดจิ๋วได้ง่าย ทำให้ตรวจพบรอยรั่วที่ก๊าซอื่นตรวจไม่เจอ
- เฉื่อยและปลอดภัย ไม่ติดไฟ ไม่เป็นพิษ และไม่ทำปฏิกิริยากับวัสดุของชิ้นงาน
- มีในอากาศน้อยมาก อากาศทั่วไปมีฮีเลียมเพียงประมาณ 5 ppm สัญญาณพื้นหลังจึงต่ำ เครื่องแยกสัญญาณจากรอยรั่วได้ชัดเจน
- วัดเป็นตัวเลขได้ ได้ค่าอัตราการรั่วที่ใช้เทียบกับเกณฑ์ยอมรับ (Acceptance Criteria) และออกรายงานได้
วิธีทดสอบ Helium Leak Test ที่นิยมใช้
1. วิธีสุญญากาศ (Vacuum Method / Spray Test)
ต่อชิ้นงานหรือระบบเข้ากับเครื่องตรวจจับแล้วดูดอากาศภายในให้เป็นสุญญากาศ จากนั้นพ่นฮีเลียมเบาๆ ไปตามจุดที่สงสัย เช่น รอยเชื่อม ข้อต่อ หน้าแปลน หรือซีล ถ้ามีรอยรั่ว ฮีเลียมจะถูกดูดเข้าไปและเครื่องจะแสดงค่าทันที วิธีนี้ละเอียดที่สุดและเหมาะกับ ระบบสุญญากาศ แชมเบอร์ และปั๊มแวคคั่ม
2. วิธีดมกลิ่น (Sniffer Method)
อัดฮีเลียม (หรือก๊าซผสมที่มีฮีเลียม) เข้าไปในชิ้นงานให้มีแรงดัน แล้วใช้หัวดม (Sniffer Probe) ไล่ตรวจตามจุดต่างๆ ด้านนอก วิธีนี้เหมาะกับชิ้นงานที่ทำงานภายใต้แรงดัน เช่น ท่อ ถังแรงดัน ระบบทำความเย็น หรือชิ้นงานที่ทำสุญญากาศไม่ได้ ความละเอียดต่ำกว่าวิธีสุญญากาศ แต่ช่วยระบุตำแหน่งรอยรั่วได้ดี
3. วิธีครอบสะสม (Accumulation / Hood Method)
ครอบชิ้นงานที่อัดฮีเลียมไว้ด้วยครอบหรือแชมเบอร์ แล้วรอให้ฮีเลียมที่รั่วออกมาสะสมก่อนวัด หรือเติมฮีเลียมรอบชิ้นงานที่ทำสุญญากาศไว้ วิธีนี้ใช้วัด อัตราการรั่วรวมของทั้งชิ้นงาน เหมาะกับงานตรวจสอบคุณภาพในสายการผลิตที่ต้องการผลผ่าน/ไม่ผ่านอย่างรวดเร็ว
เทียบ Helium Leak Test กับวิธีตรวจรอยรั่วแบบอื่น
| วิธีตรวจ | ความละเอียดโดยประมาณ | เหมาะกับ |
|---|---|---|
| ฟองสบู่ / จุ่มน้ำ (Bubble Test) | ต่ำ (ราว 10⁻³–10⁻⁴ mbar·L/s) | หารอยรั่วขนาดใหญ่ ต้นทุนต่ำ |
| วัดแรงดันตก (Pressure Decay) | ปานกลาง | ตรวจผ่าน/ไม่ผ่านในสายการผลิต ไม่บอกตำแหน่งรั่ว |
| Helium Leak Test | สูงมาก (10⁻⁹ mbar·L/s หรือต่ำกว่า) | ระบบสุญญากาศ ชิ้นงานที่ต้องการความแน่นหนาสูง ต้องการรายงานเป็นตัวเลข |
ตัวเลขในตารางเป็นค่าโดยประมาณเพื่อเปรียบเทียบ ค่าจริงขึ้นกับเครื่องมือ ขนาดชิ้นงาน และวิธีทดสอบ
งานที่ควรใช้ Helium Leak Test
- ระบบสุญญากาศและแชมเบอร์ในโรงงานอุตสาหกรรม เช่น เครื่องเคลือบผิว เครื่องอบสุญญากาศ
- อุปกรณ์ในห้องปฏิบัติการและ งานวิจัยในมหาวิทยาลัย ที่ต้องการสุญญากาศระดับสูง
- ระบบทำความเย็นและเครื่องปรับอากาศ คอยล์ ท่อทองแดง และข้อต่อ
- ชิ้นส่วนยานยนต์ เช่น ระบบเชื้อเพลิง หม้อน้ำ และแพ็กแบตเตอรี่
- ถังแรงดัน วาล์ว ข้อต่อ และงานเชื่อมที่ต้องการความแน่นหนา
- อุปกรณ์การแพทย์และชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ที่ต้องปิดผนึกสนิท
สัญญาณที่บอกว่าระบบสุญญากาศอาจมีรอยรั่ว
- ปั๊มแวคคั่มทำงานนานขึ้นกว่าเดิมแต่ดูดสุญญากาศไม่ถึงค่าที่เคยทำได้
- ค่าแรงดันในแชมเบอร์ค่อยๆ สูงขึ้นหลังปิดวาล์ว (Rate of Rise สูงผิดปกติ)
- คุณภาพชิ้นงานที่ผ่านกระบวนการสุญญากาศไม่สม่ำเสมอ
- น้ำมันปั๊มเสื่อมเร็ว หรือมีความชื้นปนเปื้อนในระบบ
ถ้าพบอาการเหล่านี้ การตรวจด้วย Helium Leak Test จะช่วยระบุจุดรั่วได้ตรงจุด ทำให้ซ่อมเฉพาะส่วนที่เสียได้ แทนที่จะเปลี่ยนชิ้นส่วนแบบเดาสุ่ม
ขั้นตอนการตรวจรอยรั่วโดยทั่วไป
- สอบถามข้อมูลระบบ ชนิดชิ้นงาน และเกณฑ์อัตราการรั่วที่ยอมรับได้
- เลือกวิธีทดสอบที่เหมาะกับลักษณะชิ้นงานและเกณฑ์ที่ต้องการ
- เตรียมชิ้นงาน ทำความสะอาด และต่อเข้ากับเครื่องตรวจจับ
- ทดสอบ ระบุตำแหน่ง และวัดอัตราการรั่ว
- สรุปผลพร้อมแนวทางแก้ไข เช่น เปลี่ยนซีล แก้รอยเชื่อม หรือซ่อมหน้าแปลน แล้วทดสอบซ้ำ
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
Helium Leak Test ทำลายชิ้นงานไหม?
ไม่ทำลาย เป็นการทดสอบแบบไม่ทำลาย (Non-Destructive Testing) ฮีเลียมเป็นก๊าซเฉื่อยที่ไม่ทำปฏิกิริยากับวัสดุ หลังทดสอบชิ้นงานใช้งานต่อได้ตามปกติ
ต่างจากการทดสอบด้วยฟองสบู่อย่างไร?
การทดสอบด้วยฟองสบู่หารอยรั่วขนาดใหญ่ได้และต้นทุนต่ำ แต่ไม่ได้ค่าเป็นตัวเลขและหารอยรั่วขนาดเล็กไม่เจอ ส่วน Helium Leak Test ละเอียดกว่ามากและออกรายงานอัตราการรั่วได้
ต้องใช้วิธี Vacuum หรือ Sniffer?
ถ้าชิ้นงานทำสุญญากาศได้และต้องการความละเอียดสูง ใช้วิธี Vacuum ถ้าชิ้นงานทำงานภายใต้แรงดันหรือทำสุญญากาศไม่ได้ ใช้วิธี Sniffer ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเพื่อประเมินวิธีที่เหมาะกับงานของคุณ
ปรึกษางาน Helium Leak Test และระบบสุญญากาศ
สนใจบริการหรือต้องการปรึกษาทีมวิศวกร ติดต่อ UEA Techno Solution โทร 084-387-5755 หรือ ส่งรายละเอียดงานผ่านหน้าติดต่อเรา ทีมงานพร้อมประเมินงานและเสนอราคาให้

